Vijeće Evrope donijelo Preporuku CM/Rec(2026)12: obrazovanje u središtu evropskog odgovora na vještačku inteligenciju

Odbor ministara Vijeća Evrope donio je Preporuku CM/Rec(2026)12 o pismenosti u oblasti vještačke inteligencije (AI), posvećenu tome da se svima – učenicima, studentima, nastavnicima, roditeljima, radnicima i građanima svih dobnih grupa pomogne razumjeti vještačku inteligenciju, odgovorno je koristiti te prepoznati u kojim situacijama ona može ugroziti ljudska prava, demokratiju i vladavinu prava.

Preporuku je pripremio Upravni odbor za obrazovanje (CDEDU), koji obrazovanje stavlja u središte evropskog odgovora na vještačku inteligenciju. Njome se konkretno provodi član 20. Okvirne konvencije o vještačkoj inteligenciji i ljudskim pravima, demokratiji i vladavini prava (CETS br. 225), kojim se države potpisnice obavezuju promicati digitalnu pismenost i digitalne vještine.

Preporuka vještačku inteligenciju ne definira jednostavno kao tehnologiju, već kao sociotehnički fenomen: same sisteme, ali i ljude, institucije, politike i društvene prakse koji odlučuju o tome kako se oni osmišljavaju i koriste. Prema tom shvatanju, pismenost u oblasti vještačke inteligencije znači razumijevanje utjecaja vještačke inteligencije na društvo, a ne samo poznavanje načina na koji ti alati funkcioniraju.

Upravo je to ono po čemu se ova Preporuka razlikuje od okvira za pismenost u oblasti vještačke inteligencije koji su uglavnom usmjereni na tehničke vještine. Ona odražava dugogodišnje uvjerenje Vijeća Evrope da je obrazovanje dio infrastrukture demokratije.

Preporuka državama članicama nudi koherentan okvir od 22 vodeća načela, organizirana oko četiri teme: temeljno razumijevanje vještačke inteligencije, ljudska prava i ljudsko dostojanstvo, demokratija i vladavina prava te društveno djelovanje i kritičko mišljenje. Ta se načela temelje na trodimenzionalnom modelu pismenosti u oblasti vještačke inteligencije koji obuhvata ljudsku, tehnološku i praktičnu dimenziju vještačke inteligencije.

Poseban naglasak stavljen je na ljudsku dimenziju: dostojanstvo, društveno djelovanje, privatnost, autonomiju, ravnopravnost i nediskriminaciju, kao i na šire implikacije vještačke inteligencije za dobrobit, socijalnu pravdu, održivi razvoj i okoliš.

Sedam operativnih preporuka, grupisanih u oblasti upravljanja, kurikuluma, podučavanja i vrednovanja, stručnog usavršavanja, visokog obrazovanja i istraživanja te podizanja javne svijesti, usmjeravat će države članice u pretvaranju ovih načela u politike i praksu u učionicama, na univerzitetima i u društvu u cjelini.

Odjel za obrazovanje pružat će državama članicama podršku u provedbi Preporuke, nadovezujući se na svoj postojeći rad na polju vještačke inteligencije i obrazovanja, te na razvoj praktičnih alata za donosioce politika i obrazovne radnike.

Službeni tekst dostupan je na: Recommendation CM/Rec(2026)12 of the Committee of Ministers to member States on artificial intelligence literacy

Infografika