Svjetski dan bubrega – prevencija bubrežnih bolesti i jačanje transplantacionog sistema u fokusu

Svjetski dan bubrega obilježava se svake godine drugog četvrtka u martu s ciljem podizanja svijesti o značaju zdravlja bubrega, prevenciji bubrežnih bolesti i važnosti njihovog ranog otkrivanja. Ova globalna kampanja inicirana je 2006. godine zajedničkom saradnjom International Society of Nephrology i International Federation of Kidney Foundations te okuplja zdravstvene institucije i organizacije iz više od 100 zemalja širom svijeta, pod sloganom “Kidney Health for All – Caring for People, Protecting the Planet”.

Bubrezi imaju ključnu ulogu u održavanju cjelokupnog zdravlja: od filtriranja krvi i uklanjanja štetnih materija do regulacije krvnog pritiska i proizvodnje hormona potrebnih za zdravlje kostiju i stvaranje crvenih krvnih stanica. Hronična bubrežna bolest često nema jasne simptome u početnim fazama, zbog čega veliki broj oboljelih ostaje nedijagnostifikovan sve dok bolest ne prijeđe u teži stadijum. Zbog toga su preventivni pregledi krvi i urina ključni za pravodobno otkrivanje i liječenje, a promovisanje zdravih životnih navika dodatno pomaže u očuvanju funkcije bubrega. Globalno se procjenjuje da oko 10 % svjetske populacije živi s hroničnom bubrežnom bolesti.

U Bosni i Hercegovini slični trendovi ukazuju na ozbiljnost problema: značajan broj građana živi s hroničnim oštećenjem bubrežne funkcije, najčešće zbog kombinacije faktora kao što su povišen krvni pritisak, dijabetes i kardiovaskularne bolesti. Za pacijente kod kojih bubrežna bolest napreduje do završnog stadija, rješenja poput dijalize ili transplantacije predstavljaju životno važne terapijske opcije, pri čemu je transplantacija bubrega medicinski najefikasniji način liječenja koji značajno poboljšava ishode i kvalitet života pacijenata.

Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine, u okviru svojih koordinacionih nadležnosti u oblasti zdravstva, u posljednje dvije godine intenzivno radi na jačanju sistema darivanja i transplantacije organa. Ove aktivnosti uključuju brojne institucionalne i međunarodne korake usmjerene na stvaranje održivog i modernog sistema transplantacione medicine u BiH.

U 2024. godini, uz pozitivna mišljenja nadležnih entitetskih ministarstava zdravstva, Ministarstvo je službeno uputilo Pismo interesa međunarodnoj transplantacionoj mreži Eurotransplant, čime je započet formalni proces pridruživanja zemlje jednoj od najznačajnijih evropskih mreža za raspodjelu organa.

Tokom 2025. godine u Sarajevu je upriličeno svečano potpisivanje Pisma namjere s rukovodstvom Eurotransplanta, nakon čega je Ministarstvu uručen i nacrt Sporazuma o podučavanju i stručnom osposobljavanju (Teaching and Training Agreement – TTA). Ovaj neobavezujući dokument predstavlja prvi konkretni operativni okvir za povezivanje transplantacioni centara iz Bosne i Hercegovine s centrima unutar Eurotransplant mreže i otvara prostor za rad prema zajedničkim stručnim standardima, protokolima i kontrolama kvalitete.

TTA omogućava povećanje znanja i kapaciteta domaćih stručnih timova kroz obuke i praktičnu saradnju, čime se stvaraju konkretni preduslovi za uključivanje pacijenata iz Bosne i Hercegovine u sistem razmjene organa putem partnerskih transplantacionih centara članica Eurotransplanta. Dalji koraci moraju sadržavati operativniji i promptniji pristup od strane nadležnih zdravstvenih autoriteta u BiH, s ciljem efikasnije koordinacije i razvoja unutrašnjih kapaciteta, ali i intenziviranje međunarodne saradnje s Eurotransplant centrima. Očekuje se puna i sistemska predanost ovim aktivnostima od strane entitetskih ministarstava.

Pored procesa pristupanja evropskoj mreži, Ministarstvo kontinuirano radi na podizanju javne svijesti o značaju darivanja organa, uključujući organizaciju konferencija i kampanja u saradnji s Donorskom mrežom BiH, a intenziviranje kampanje planirano je za mart 2026. godine, s ciljem promocije altruističkog darivanja i izgradnje boljeg sistema za pacijente kojima je transplantacija životno važna.

Pristupanje mreži Eurotransplanta ne znači samo tehničko članstvo – to je ulazak u mrežu solidarnosti i medicinske izvrsnosti koja povećava šanse pacijenata iz Bosne i Hercegovine za pravovremenu dostupnost organa, jača domaće kapacitete i podstiče usvajanje visokih standarda u liječenju transplantacijom. Podaci iz zemalja članica pokazuju da međunarodna saradnja omogućava raspodjelu i transplantaciju hiljada organa godišnje, uključujući bubreg, jetru i srce, pružajući šansu za novi život pacijentima širom Evrope.

Svjetski dan bubrega predstavlja priliku da se ukaže na važnost prevencije, ranog otkrivanja bolesti i odgovornog odnosa prema vlastitom zdravlju, ali i na kontinuirani razvoj transplantacionog sistema, međunarodnu saradnju i jačanje kapaciteta domaćih stručnjaka.

Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine, u sklopu svojih nadležnosti, podržava promociju zdravlja bubrega ne samo kroz obilježavanje Svjetskog dana bubrega, već i kroz podršku razvoju preventivnih programa, edukativnih kampanja i sistema darivanja i transplantacije organa, s ciljem dugoročnog poboljšanja ishoda za pacijente i jačanja kapaciteta domaće zdravstvene zajednice.