Nivoi obrazovanja

U Bosni i Hercegovini obrazovanje je organizovano u četiri osnovna nivoa: predškolsko, osnovno, srednje i visoko obrazovanje. Ustanove kroz koje se provodi obrazovni proces su javne i privatne.

Predškolsko vaspitanje i obrazovanje je dio vaspitno-obrazovnog sistema u Bosni i Hercegovini i u godini pred polazak u osnovnu školu ono je obvezno za svu djecu predškolskog uzrasta. Trajanje predškolskih programa u godini pred polazak u školu je najčešće 150 časova, raspoređenih tokom cijele godine na fond od dva sata sedmično, dok se u Republici Srpskoj organizuje u periodu od tri mjeseca u kontinuitetu po tri sata dnevno, što je ukupno oko 190 sati. Predškolsko obrazovanje regulira se zakonima Republike Srpske, kantona u Federaciji Bosne i Hercegovine i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, koji trebaju biti usklađeni s Okvirnim zakonom o predškolskom odgoju i obrazovanju.

Osnovno obrazovanje je obavezno za svu djecu i traje devet godina. Ono počinje u kalendarskoj godini u kojoj dijete do 1. aprila navršava šest godina života. Osnovno obrazovanje reguliše se zakonima entiteta, kantona i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine.

Srednjoškolsko obrazovanje je svima dostupno, u skladu s postignutim uspjehom u osnovnoj školi, ličnim interesom i sposobnostima. Srednja škola može biti osnovana kao:

• gimnazija,
• srednja tehnička škola,
• srednja stručna škola,
• vjerska škola,
• srednja umjetnička škola,
• škola za djecu s posebnim potrebama i
• srednja škola za obrazovanje odraslih.

Srednje obrazovanje regulira se zakonima Republike Srpske, kantona u Federaciji Bosne i Hercegovine i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, a koji trebaju biti usklađeni s Okvirnim zakonom o osnovnom i srednjem obrazovanju i Okvirnim zakonom o srednjem stručnom obrazovanju.

 

U Bosni i Hercegovini postoji devet pedagoških institucija:

Republički pedagoški zavod Republike Srpske
Institut za razvoj pred univerzitetskog obrazovanja Kantona Sarajevo
Pedagoški zavod Zenica
Pedagoški zavod Unsko-Sanskog kantona
Pedagoški zavod Bosanko-podrinjskog kantona
Pedagoški zavod Tuzlanskog kantona
Pedagoški zavod Mostar
Zavod za školstvo Mostar
Pedagoška institucija Brčko Distrikta BiH

Sve pedagoške institucije imaju slične nadležnosti, koje se odnose na vođenje stručnih poslova u implementaciji, unapređenju i razvoju odgoja i obrazovanja, savjetodavno-instruktivni rad i vršenje stručno-pedagoškog nadzora nad radom obrazovnih ustanova u oblasti predškolskog, osnovnog i srednjeg obrazovanja.

 

Pristup visokom obrazovanju imaju svi oni koji su završili četverogodišnju srednju školu, u skladu s postignutim rezultatima u srednjoj školi i osobnim interesiranjima.

Visoko obrazovanje organizuje se u tri ciklusa:

-          prvi ciklus vodi do akademskog zvanja završenog dodiplomskog studija (the degree of Bachelor) ili ekvivalenta, stečenog nakon najmanje tri i najviše četiri godine redovitog studija nakon stjecanja svjedočanstva o završenoj srednjoj školi, koji se vrednuje s najmanje 180 odnosno 240 ECTS bodova, a izuzetak su integrirani studiji medicinske grupe nauka u prvom ciklusu koji se vrednuju do 360 ECTS bodova,

-          drugi ciklus vodi do akademskog zvanja magistra ili ekvivalenta, stečenog nakon završenog dodiplomskog studija, traje jednu ili dvije godine, a vrednuje se sa 60 odnosno 120 ECTS bodova, i to tako da u zbiru s prvim ciklusom nosi 300 ECTS bodova, i

-          treći ciklus vodi do akademskog zvanja doktora ili ekvivalenta, traje tri godine i vrednuje se sa 180 ECTS bodova.

 

Jedan semestar studija nosi 30 ECTS bodova u svakom ciklusu.

Okvirni zakon o osnovnom i srednjem obrazovanju u Bosni i Hercegovini propisuje da se obrazovanje odraslih organizira u određenim predmetima i radi njihovog profesionalnog i osobnog napretka.

Obrazovanje odraslih uključuje profesionalnu obuku, dodatnu obuku, prekvalifikaciju, dokvalifikaciju i druge aktivnosti za osiguravanje cjeloživotnog učenja.

Obrazovanje odraslih uređuje se detaljnije u zakonima Republike Srpske, kantona u Federaciji Bosne i Hercegovine i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, a provodi se u Zavodu za obrazovanje odraslih u Republici Srpskoj, centrima za obrazovanje odraslih u kantonima u Federaciji Bosne i Hercegovine i Brčko distriktu Bosne i Hercegovine, kao i u školama koje dobiju odobrenje od nadležne institucije za provođenje programa obrazovanja odraslih.

Finansiranje obrazovanja u Bosni i Hercegovini se najvećim dijelom vrši iz javnih sredstava entitetskog, kantonalnog, budžeta Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine i općinskog budžeta, zavisno od nadležnosti.

To praktično znači da, u smislu lokacije, u Bosni i Hercegovini postoji trinaest posebnih budžeta za obrazovanje: dva na entitetskom, jedan u Brčko Distriktu Bosne i Hercegovine i deset kantonalnih budžeta.